top of page
Search

İŞ HUKUKUNDA İBRANAME, GEÇERLİLİK ŞARTLARI, GEÇERSİZLİK HALLERİ VE HUKUKİ SONUÇLARI

  • Writer: Av. Rumeysa Özen
    Av. Rumeysa Özen
  • Apr 10
  • 3 min read

İş hukuku bakımından kapsamında işçi tarafından imzalanan ibraname, işverenin işçiye karşı olan borçlarını yerine getirdiğinin kabul edildiğini ifade eder. İşçi ile işveren arasındaki güç dengesizliği dikkate alınarak, kanun koyucu ibranamelerin geçerliliğini sıkı şartlara bağlamıştır.

 

İş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte işverenler tarafından işçilere sıklıkla imzalatılan ibranameler, işçilik alacaklarının tasfiye edildiğini göstermesi bakımından önemli belgeler arasında yer almaktadır. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan hatalı ibranameler, işveren açısından hukuki risk oluştururken, işçiler bakımından hak kayıplarına yol açabilmektedir. Bu nedenle ibranamenin hukuki niteliği, geçerlilik şartları ve hangi hallerde geçersiz sayılacağı hususlarının doğru şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. 

 

I. İbranamenin Geçerlilik Şartları

 

İşçi ve işveren arasında düzenlenecek ibranamelerin geçerlilik şartları özel olarak Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, zayıf konumda olan işçinin korunması ilkesi gereği, iş ilişkisinden doğan alacaklara ilişkin ibra beyanlarını sıkı şartlara bağlamıştır. Bu şartlar aşağıda belirtilen gibidir:

 

  • Yazılı olması

 

TBK m. 420 kapsamında düzenlenen ibra sözleşmesinin yazılı şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla işçiye ait ibra beyanı yazılı şekilde düzenlenecek olup sözlü ibra beyanı hukuken geçerli olmayacaktır. Bu noktada yazılı belgenin içeriğinin açık, anlaşılır ve belirli olması da önem arz etmektedir.

 

  • İş İlişkisinin Sona Ermesinden En Az Bir Ay Sonra Düzenlenmesi

 

TBK m.420 kapsamında ibra sözleşmesinin geçerli olabilmesi için, iş ilişkisinin sona erdiği tarihten itibaren en az bir ay süre geçtikten sonra düzenlenmesi gerekmektedir.

 

Bu şarta uymayan ve iş ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir ay içerisinde ya da iş ilişkisi devam etmekte iken yapılan ibra sözleşmeleri geçerli değildir. Yargıtay, birçok kararında iş sözleşmesi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmelerinin geçerli olmayacağına karar vermiştir. [i]

 

  • İbranameye Konu Alacağın Türünün ve Miktarının Açıkça Belirtilmesi

 

İşçi ve işveren arasında düzenlenen ibraname sözleşmesinde, alacak türleri, her bir alacağın miktarı, ödeme tutarı ayrı ayrı ve açık şekilde düzenlenmelidir. Yargıtay, alacak kalemlerini tek tek düzenlemeyen, soyut ve genel olarak düzenlenen ibranamelere itibar etmemektedir.

 

  • Ödemenin Banka Vasıtasıyla ve Eksiksiz Yapılması

 

İbranamede belirtilen alacak tutarının banka vasıtasıyla ve eksiksiz şekilde ödenmesi gerekmektedir. Banka harici yapılacak elden ödeme, kısmi ödeme veya banka kaydı bulunmayan ödemeler ibra şartını sağlamamaktadır.

 

II. İbraname ile Makbuz Ayrımı

 

TBK m.420’de düzenlenen şartları taşımayan bir belge, ibra sayılmamaktadır. Bu belgeye dayanarak, banka vasıtasıyla ödeme yapılmışsa, söz konusu ibraname makbuz hükmündedir. Bu durumda işçi, işverene karşı eksik veya ödenmeyen kısımlar için alacak davası açabilecektir.

 

III. İbranamenin Geçersiz Sayıldığı Haller

 

  • Yukarıda belirtildiği üzere TBK m.420 uyarınca ibranamenin, iş ilişkisinin sona erdiği tarihten itibaren en az bir ay süre geçtikten sonra düzenlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle iş akdinin feshedildiği gün veya takip eden bir aylık süre içerisinde imzalatılan belgeler, ibraname niteliği taşımaz.

 

  • Keza genel ve soyut ifadeler içeren ayrıca alacak türlerinin ve tutarlarının ayrı ayrı düzenlenmediği ibranameler de geçerli bir ibra oluşturmaz.

 

  • Yapılan ödemenin banka vasıtasıyla yapılmamış olması halinde de ibra şartı sağlanmayacaktır.

 

  • İşçiye zorla, tehditle veya baskı altında imzalatılan ibranameler geçersizdir. İbranamenin serbest irade ile imzalanmış olması geçerlilik şartıdır. Borçlar hukuku genel hükümleri kapsamında hata, hile veya korkutma hallerinde de ibraname iptal edilebilecektir. Keza aldatma veya yanıltma durumunda imzalanan ibranameler de geçersiz olabilecektir.

 

IV. İbranamenin Hukuki Sonuçları

 

Geçerli şekilde düzenlenmiş bir ibraname, işverenin ilgili borçlardan kurtulması sonucunu doğuracaktır. Ancak geçerlilik şartlarını taşımayan ibranameler bakımından işçinin hak arama imkânı devam etmektedir. Bu halde ibraname geçersiz ise veya kanundaki şartlardan birini taşımıyorsa işçi; kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai alacağı, ulusal bayram ve genel tatil alacağı, yıllık izin ücreti, diğer işçilik alacaklarını dava yoluyla talep edebilecektir. Mahkeme, ibranamenin geçerli olup olmadığını re’sen yani kendiliğinden inceleyecektir.    


 
 
 

Comments

bottom of page